Przebieg ciąży, pielęgnacja niemowląt i noworodków, wychowywanie dzieci. Poradnik dla kobiet
20 m-c: 02
Przyczyn zagrożenia i zaburzenia wczesnej ciąży jest dość dużo i nie sposób omówić ich wszystkich tutaj. Prawidłowy przebieg ciąży zależy od wielu czynników, z których najistotniejsze, to: start zdrowia ciężarnej, warunki życia, odżywianie, praca, higieniczny tryb życia i, oczywiście, schorzenia matki, czynniki hormonalne, immunologiczne i inne.
Należy jednak zwrócić szczególną uwagę na niektóre leki, gdyż ciężarne na ogół chętnie przyjmują różne środki farmaceutyczne.
Wpływ leków na rozwój płodu jest nadal kwestią niezupełnie rozn strzygniętą. Przyczyn należy szukać w fakcie, iż przemysł farmaceutyczny dostarcza na rynek, na ogół w szybkim tempie, nowe związki czyj też ich pochodne, których działanie uszkadzające płód nie może byći całkowicie wyjaśnione. Należy podkreślić, że liczne badania eksperymentalne na zwierzętach, przeprowadzane z każdym lekiem, nawet: w bardzo szerokim zakresie, nie zawsze pozwalają na ustalenie ostatecznych wniosków, co do działania leku w dawkach leczniczych u ludzi. W przypadku pobierania leku przez matkę, miarą jego szkodliwości dlaj płodu jest przepuszczalność łożyska dla tej substancji. Niestety, w tej dziedzinie jest jeszcze wiele elementów nie znanych.
Nie ulega dzisiaj wątpliwości, że niebezpieczna dla rozwoju jaja płodowego jest grupa leków cytostatycznych stosowanych w procesach) nowotworowych jako antymetabolity (Methotrexate, E. 39, Endoxan, Trenimon i wiele innych), które mogą powodować wady rozwojowe lub poronienia. Za leki niebezpieczne w czasie ciąży uważa się chininę, leki przeciwzakrzepowe i — co najistotniejsze — pewną grupę antybiotyków, np. streptomycyna, która może wywoływać u płodu uszkodzenia słuchu; tetracykliny — uszkodzenia zawiązków zębów i kośćca; chloramfenikol — uszkodzenie układu krwiotwórczego itp. Natomiast takie antybiotyki, jak erytromycyna, penicylina, ampicylina nie są dla ciężarnej szkodliwe i mogą być stosowane, gdyż nie mają wpływu na zaburzenia w rozwoju jaja płodowego. Sulfonamidy uchodziły przez długi okres za lęki nieszkodliwy i dozwolony do stosowania w każdym okresie ciąży. Obecnie nie są stosowane, ponieważ dochodzi do znacznej ich kumulacji u płodu (szczególnie sulfonamidów o przedłużonym działaniu). Cechują się one długim okresem przebywania w ustroju i specjalnie wysokim stężeniem w organizmie płodu. Niektóre sulfamidy mają działanie leukotoksyczne. Również lek Daraprim, stosowany przy toksoplazmozie, może być niebezpieczny dla płodu w pierwszej ciąży. Zwykle sulfonamidy mogą być stosowane w ciąży zaawansowanej.
Na wcale nierzadkie pytanie ciężarnej, czy ciąża jest przeciwwskazaniem do leczenia robaczycy należy odpowiedzieć za Ashauerem, że leczenie przeciwrobacze kryje w sobie pewne niebezpieczeństwo i ujemne skutki dla ustroju, toteż ostrzeżenie przed takim leczeniem ciężarnych wydaje się słuszne. Przyjmuje się, że leki przeciwrobacze, takie jak pochodne piperazyny, olejek paprotnika, olejek kamosy są w okresie ciąży niebezpieczne. Zarobaczenie tasiemcem jest leczone ostatnio korą granatu, preparatami takimi, jak Yomesan, które są znacznie mniej toksyczne niż wyżej wymienione. Mimo to należy przyjąć, że kobiety ciężarne, a zwłaszcza z zagrożoną ciążą, nie powinny być leczone przeciw robaczycom, zwłaszcza w pierwszych trzech miesiącach ciąży.
Za leki bezpieczne w ciąży przyjmuje się dzisiaj szeroko stosowany lek przeciwrzęsistkowy, jak Metronidazol w tabletkach dopochwowych lub Flagyl. Również preparaty psychotropowe, jak środki neuroleptyczne, przeciwdepresyjne itp. podawane w ciąży nie budzące obaw (między innymi Librium w tabletkach doustnych, Valium oraz szeroko dzisiaj stosowane w ciąży Relanium).
Omawiając podstawowe, najczęstsze czynniki wpływające niekorzystnie na rozwój płodu, należy poruszyć jeszcze raz zagadnienie palenia tytoniu przez ciężarną. Według np. Fischera nikotyna ma powodować uszkodzenie trofoblastu w łożysku, działając toksycznie na śródbłonek naczyń lub prowadzić do obrzęków kosmków w przestrzeni okołonaczy-niowej i do zaburzeń w wymianie substancji metabolicznej i tlenu. Noworodki kobiet palących są przeciętnie 150—200 g lżejsze niż kobiet niepalących. Częstość porodów przedwczesnych jest u palaczek wyraźnie większa. Stwierdzono, że matki palące rodziły przedwcześnie dwa razy częściej niż matki niepalące.
Nieobojętne dla ciężarnej, a przede wszystkim dla rozwijającego się jaja płodowego, są tzw. choroby wirusowe. Szczególnie są one niebezpieczne w okresie organogenezy, tj. rozwoju jaja płodowego w pierwszych trzech miesiącach ciąży.
Przede wszystkim należy wymienić różyczkę, która daje powikłania okresu zarodkowego w 15—20% przypadków, następnie nagminne zapalenie ślinianek przyusznych, zakaźne zapalenie wątroby, odrę, chorobę Heinego-Medina, ospę i inne, rzadsze schorzenia wirusowe. Zakażenie ciężarnej krętkiem bladym, czyli kiłą, może w niektórych przypadkach prowadzić do kiły wrodzonej u dziecka.