Wielu rodziców uważa, że najlepszym wskaźnikiem prawidłowego rozwoju dziecka w jego pierwszych miesiącach życia jest szybki przyrost ciężaru ciała. Gdy ciężar ten odpowiada normom podanym w dostępnych tabelach, matka ma powód do satysfakcji. Jeżeli jednak okaże się, że niemowlę waży mniej, niż “przewiduje” tabela, następuje często okres niepokoju i zmartwień, poszukiwań skutecznych metod poprawienia istniejącej sytuacji.
Tymczasem wspomiany pogląd nie w każdym przypadku jest słuszny. Niedobór ciężaru siała w stosunku do norm zawartych w tabelach nie zawsze oznacza stan nieprawidłowy. Uważny obserwator dostrzeże zapewne, że na rozwój fizyczny niemowlęcia składa się znacznie więcej procesów niż tylko wzrost ciężaru i długości ciała. Niemowlę nie jest przecież miniaturą człowieka dorosłego. Rozwój fizyczny dziecka to również m. in. kształtowanie się proporcji ciała, dojrzewanie układu kostnego, ząbkowanie. Procesy te zachodzą jednocześnie i z określoną szybkością. Właśnie szybkość i równoległość tych zmian decyduje o tzw. harmonii rozwoju fizycznego.
Aby można było powiedzieć, czy rozwój fizyczny dziecka postępuje prawidłowo, nie wystarczy oprzeć się na wynikach jednorazowego pomiaru wzrostu lub ciężaru ciała. Należy oceniać również tempo tego rozwoju i jego harmonię. Potrzebne są w tym celu kilkakrotne pomiary, a także dłuższe nieraz obserwacje.
Należy również wiedzieć, że rozwój fizyczny dzieci zależy od wielu czynników, które należy uwzględnić przed wydaniem ostatecznej opinii. Wiadomo, że wymiary dziecka są często proporcjonalne do wymiarów ich rodziców, a tempo wzrastania niemowlęcia nierzadko przypomina szybkość wzrastania jego rodziców w tym okresie życia.
Tempo wzrastania jest uwarunkowane również płcią dziecka, jego odżywieniem i ogólnym stanem zdrowia. Istnieje także różnica między wymiarami dzieci mieszkających w dużych miastach a ich rówieśnikami ze wsi, a także między dziećmi z poszczególnych regionów kraju.
Dla oceny rozwoju fizycznego niemowlęcia ogromne znaczenie ma znajomość jego ciężaru urodzeniowego i czasu trwania ciąży. Te dwa ostatnie elementy w znacznym stopniu określają tempo wzrastania niemowlęcia, o czym była mowa w rozdziale o rozwoju fizycznym dzieci z dystrofią wewnątrzmaciczną i wcześniaków.
Zanim więc wydamy opinię o prawidłowości rozwoju fizycznego dziecka, musimy nie tylko zmierzyć jego ciężar i długość ciała, ale także sprawdzić, czy rozwój ten postępuje we właściwym tempie i harmonijnie, a także uwzględnić wszystkie wspomniane wyżej czynniki mogące wywierać wpływ na ten rozwój.

Należy również podkreślić, że podane w tabelach wartości ciężaru i wzrostu niemowląt są jedynie przykładem tempa rozwoju niemowląt w zakresie tych cech. Wartości te zostały opracowane na podstawie badań rozwoju niemowląt warszawskich i nie mogą służyć jako “obowiązujące” normy w innych rejonach kraju.

W pierwszym kwartale życia niemowlę “przybiera na wadze” bardzo szybko. Miesięczne przyrosty ciężaru ciała osiągają 900?1000 g. Długość ciała powiększa się o około 2,5 cm na miesiąc. Jednak długości ciała w I kwartale zwykle nie mierzy się, ze względu na zgięciowe ułożenie nóżek.

Już w tym okresie zaznacza się często, wolniejsze tempo wzrastania dziewczynek.
W pierwszym kwartale życia charakterystyczne są tzw. jalkowate proporcje w budowie ciała ? stosunkowo duża głowa (1/4 długości ciała), bardzo krótka szyja, długi tułów (1/2 długości ciała) i krótkie kończyny (1/4 długości ciała). Obwód głowy powiększa się o około 1?1,5 cm na miesiąc. Przy dość znacznych wymiarach głowy jej część twarzowa jest uderzająco mała.